Najważniejsze informacje (kliknij, aby przejść)
Ponad 30 lat zaangażowania w bezpieczeństwo i rozwój Europy
Tegoroczna Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego została wręczona we wtorek, 9 czerwca w Zakładzie im. Ossolińskich we Wrocławiu. Laudację na cześć laureata wygłosił prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, który podkreślił ponad trzydziestoletnie zaangażowanie byłego premiera i ministra spraw zagranicznych Szwecji w sprawy związane z bezpieczeństwem i rozwojem Europy.
Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, który jest jednym z członków Kapituły Nagrody podkreślał, że tegoroczny laureat był nie tylko politycznym partnerem Europy Wschodniej, ale też rzecznikiem aspiracji państw, które po zmianach ustrojowych pokonywały trudną drogę do europejskich i transatlantyckich struktur.
W wygłoszonej laudacji Prezydent Wrocławia zauważył też szczególną rolę premiera Bildta w tworzeniu projektu Partnerstwa Wschodniego. – Od lat należy do grona tych europejskich polityków i przywódców, którzy rozumieli znaczenie Europy Środkowej i Wschodniej. Którzy dostrzegali aspiracje narodów tej właśnie, wspomnianej dzisiaj wielokrotnie, wolności pragnących – pragnących bezpieczeństwa i miejsca w demokratycznej wspólnocie Zachodu – powiedział.
Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego przyznawana jest nie tylko za osiągnięcia dyplomatyczne, ale również wpisywanie się laureata w dziedzictwo patrona. Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Carla Bildta z pewnością łączy postrzeganie polityki, jako narzędzia do odpowiedzialnego, długofalowego kształtowania przyszłości, a nie realizacji chwilowych celów.
Sam Carl Bildt, odbierając nagrodę, również podkreślił, że wyróżnienie jest dla niego niezwykle ważne z uwagi na postać Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który walczył z determinacją przeciwko potędze nazistowskiej i sowieckiej, na rzecz Polski i Europy, by te mogły same decydować o własnej przyszłości w warunkach wolności.
– Przez dziesięciolecia było to odległe marzenie, ale kiedy sytuacja zaczęła się zmieniać, nie było wątpliwości, że jego idee i praca odegrały ważną rolę w stworzeniu warunków, które umożliwiły powstanie wolnej Polski w demokratycznej Europie – mówił o patronie Nagrody tegoroczny Laureat.
Szwedzki dyplomata mówił też, że najlepszym dowodem dokonanych zmian na rzecz rozwoju Europy jest porównanie tego, jak jeszcze kilka dekad temu wyglądały polskie miasta, a jak wyglądają teraz.
Były premier Szwecji podkreślił też, że obecnie jednym z najważniejszych wyzwań dla Europy jest dążenie do obrony wolnej Ukrainy.
Carl Bildt – dyplomata, dla którego Partnerstwo Wschodnie to coś więcej niż jeden z projektów
Carl Bildt to były premier Szwecji (w latach 1991-1994), który po zakończeniu kariery krajowej zaangażował się w działania na rzecz pokoju w Europie Wschodniej. Od połowy lat 90. pracował na rzecz pokoju na Bałkanach jako mediator, specjalny przedstawiciel Unii Europejskiej, współprzewodniczący konferencji pokojowej w Dayton, wysoki komisarz ds. Bośni i Hercegowiny oraz specjalny wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ.
W latach 2006-2014 był ministrem spraw zagranicznych Szwecji. Wspólnie ze swoim ówczesnym polskim odpowiednikiem Radosławem Sikorskim w 2008 roku zainicjował Partnerstwo Wschodnie, którego celem było zbliżenie krajów Europy Wschodniej (Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi [od 2021 roku członkostwo w projekcie zawieszone], Gruzji, Mołdawii i Ukrainy) z Unią Europejską. Jeszcze przed Majdanem i rosyjską agresją na pełną skalę aktywnie angażował się w sprawy ukraińskie i wspierał tamtejszych polityków. Wojnę w Ukrainie uznał za największy konflikt w Europie od czasów II wojny światowej, który zagraża stabilności naszego kontynentu.
W 2021 roku został specjalnym wysłannikiem Światowej Organizacji Zdrowia ds. akceleratora dostępu do narzędzi walki z COVID-19. Obecnie jest współprzewodniczącym Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (ECFR), członkiem międzynarodowej rady doradczej Council on Foreign Relations (CFR) i rady powierniczej RAND Corporation.
Doradza firmie Wallenberg Investments. Pisze do „Washington Post” i Project Syndicate, jest autorem kilku książek. Odznaczony wieloma wysokimi wyróżnieniami państwowymi, w tym Wielkim Krzyżem Orderu Zasługi RP.
Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego
Nagroda została ustanowiona w 2004 roku przez samego Jana Nowaka-Jeziorańskiego oraz założone z jego inicjatywy w 2001 roku Kolegium Europy Wschodniej i miasto Wrocław, Uniwersytet Wrocławski i Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Zwyczajowo nagroda jest wręczana w okolicach 4 czerwca - w rocznicę częściowo wolnych wyborów do Sejmu i Senatu w 1989 roku.
Kto przyznaje Nagrodę Jana Nowaka-Jeziorańskiego?
Laureata Nagrody co roku wyłania specjalna kapituła, w skład której obecnie wchodzą:
- Jacek Sutryk - prezydent Wrocławia,
- dr Rafał Dutkiewicz – prezydent Wrocławia w latach 2002–2018,
- Laurynas Vaičiūnas - prezes zarządu Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka–Jeziorańskiego,
- dr Łukasz Kamiński – dyrektor Ossolineum,
- Robert Olkiewicz - Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego,
- Jan Malicki - Dyrektor Studium Europy Wschodniej,
- Jerzy Zdrada - historyk, działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL, były poseł oraz wiceminister edukacji narodowej.
Dotychczasowi laureaci Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego
- 2004 – Tadeusz Mazowiecki – pierwszy premier III RP (1989–1991)
- 2005 – George H. W. Bush – 41. prezydent Stanów Zjednoczonych (1989–1993)
- 2006 – Stanisław Szuszkiewicz – pierwszy przewodniczący Rady Najwyższej Białorusi
- 2007 – Jean-Marie Lustiger – kardynał, metropolita Paryża w latach 1981–2005
- 2008 – Siergiej Kowaliow – działacz na rzecz obrony praw człowieka
- 2009 – Václav Havel – ostatni prezydent Czechosłowacji (1989–1992) oraz pierwszy prezydent Czech (1993–2003)
- 2010 – Leszek Balcerowicz – twórca polskiej reformy gospodarczej, minister finansów w latach 1989–1991 i 1997–2000, prezes Narodowego Banku Polskiego w latach 2001–2007
- 2011 – Jerzy Koźmiński – prezes Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności
- 2012 – Valdas Adamkus – prezydent Litwy w latach 1998–2003 i 2004–2009
- 2013 – Instytut Literacki „Kultura” – powołany w 1946 roku w Paryżu przez Jerzego Giedroycia
- 2014 – Zbigniew Brzeziński – w latach 1977–1981 doradca prezydenta Cartera ds. bezpieczeństwa narodowego USA
- 2015 – Tomas Venclova – tłumacz polskiej poezji na język litewski
- 2016 – Borys Gudziak – biskup, twórca Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie
- 2017 – kard. Henryk Gulbinowicz – były metropolita archidiecezji wrocławskiej
- 2018 – Szewach Weiss – były ambasador Izraela w Warszawie, promotor współpracy Polaków i Żydów
- 2019 – Joachim Gauck – prezydent Republiki Federalnej Niemiec w latach 2012–2017
- 2020 – Hanna Suchocka – w latach 1992–1993 Prezes Rady Ministrów, w latach 1997–2000 minister sprawiedliwości i prokurator generalny, w latach 2001–2013 ambasador RP przy Stolicy Apostolskiej oraz Zakonie Maltańskim
- 2021 – Swietłana Cichanouska, Maryja Kalesnikawa i Wołha Kawalkowa – walczące o demokratyczne standardy na Białorusi
- 2022 – Międzynarodowe Stowarzyszenie Historyczno-Oświatowe, Dobroczynne i Obrony Praw Człowieka „Memoriał”
- 2023 – Andrij Deszczyca – Ambasador Ukrainy w Polsce w latach 2014–2022
- 2024 – Javier Solana – Hiszpański polityk, były sekretarz generalny NATO, były wysoki przedstawiciel do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej
- 2025 – Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.
